ग़ज़ल् ३१

लुत्फ़् पाया है ऽअजब् जो क़ब्ज़ः-ए सय्याद् मेँ
चैन् मिल्‌ता है ऽइबादत् मेँ न अब् इल्हाद् मेँ

जब्‌से वाऽइज़् ने ठिकाना कर लिया नौ‌शाद् मेँ
वस्फ़्-ए बुत् शामिल् हुए उस् रोज़् से औराद् मेँ

दिल् ख़ुदा का घर् है लेकिन् बॆह्र्-ए ग़म् मेँ ऽइश्क़् के
ना-ख़ुदा इक् बस् गया इस् ख़ानः-ए बर्बाद् मेँ

क्या ग़लत् था , क्या सहीह् ? इस् बात् से तस्कीँ हुई :
दश्त्-ए इम्काँ तो रहा "सद्दाम्" के बग़्दाद् मेँ

झिल्‌मिलाते अश्क़्-हा-ए ग़म् चराग़ाँ कर् गए
रात् गुज़्‌‍री है मुनव्वर् यूँ तुम्हारी याद् मेँ

कुछ् ख़याल् , इक् नश्शः-ए इल्हाम् , और् क़ुर्ब्-ए शबाब् !
कर् ग़ज़ल् ईजाद् "रौशन्" सायः-ए शम्शाद् मेँ

---

लुत्फ़् = pleasantness.
ऽअजब् = wonderful, astonishing, strange.
क़ब्ज़ः = grasp; possession.
सय्याद् = fowler; (poet.) ravisher of hearts.
ऽइबादत् = religious service, worship; submissive obedience.
इल्हाद् = heresy; apostasy; idolatry; atheism.
वाऽइज़् = admonisher; preacher.
नौ‌शाद् = name of a city famous for the beauty of its inhabitants.
वस्फ़् = praising; description.
बुत् = idol; (poet.) beloved.
औराद् = daily rehearsals (of the क़ुर्ऽआन्), commemorations, devotional exercises.
बॆह्र् = sea.
ना-ख़ुदा = atheist, an impious wretch; boatman, steersman.
ख़ानः = house; receptacle.
तस्कीन् = calming; consolation.
दश्त् = desert; arid plain; forest.
इम्कान् = possibility; power; contingent existence.
चराग़ाँ = a display of lamps.
मुनव्वर् = illuminated; elucidated; clear.
नश्शः (= नशा) = intoxication.
इल्हाम् = inspiration, revelation.
क़ुर्ब् = nearness, proximity; relationship.
ईजाद् = creation; invention.
शम्शाद् = the box-tree; (met.) the graceful figure of a beloved.

---

ग़ज़ल् ३०

दिल् जिगर् तेरे , सितम्‌गर् , नहीँ देखे जाते
यॆः तराशे हुए पत्थर् नहीँ देखे जाते

हाँ , सितम्‌गर् नहीँ इक् तू ही जहाँ मेँ , लेकिन्
तुझ्‌से ज़ालिम् भी तो अक्सर् नहीँ देखे जाते

हम् को मंज़ूर् थी जो नीम्‌-निगाही कल् तक्
जाने क्योँ आज् वॊः निश्तर् नहीँ देखे जाते

कोई आँसूँ न गिरे , आह् न कोई निक्‌ले
तुम्‌से क्या ऽआशिक़्-ए मुज़्तर् नहीँ देखे जाते ?

क़द्द्-ओ गेसू ही रहेँ उन्‌को मुबारक् , जिन्‌से
रसन्-ओ दार् के मह्शर् नहीँ देखे जाते

ख़त्म् अश्ऽआर्-ए ग़ज़ल् कर् दे ख़ुदारा ! "रौशन्"
तेरे शक्वोँ के यॆः दफ़्तर् नहीँ देखे जाते

---

सितम्‌गर् = tyrant, oppressor.
तराश्‌ना = to cut; to carve.
नीम्-निगाही = state of eyes half-open.
निश्तर् = lancet(s).
मुज़्तर् = afflicted; restless.
क़द्द्-ओ गेसू = figure and tresses.
रसन्-ओ दार् = rope and gallows.
मह्शर् = place(s) of congregation.
अश्ऽआर् = verses.
ख़ुदारा = for God's sake.
शक्वः = complaint.
दफ़्तर् = scroll(s); volume(s).

---

ग़ज़ल् २९

फ़िर् तेरे वह्म् मेँ ख़्व़ुश्-बू से मुऽअत्तर् गुज़्‌रा
हिज्र्-ए तारीक् , तसव्वुर् मेँ मुनव्वर् गुज़्‌रा

कब् तिमिर् हिज्र् का पुर्-नूर् सितारोँ ने किया
यॆः तमस् तो मेरे अश्कोँ से मुनव्वर् गुज़्‌रा

सुब्ह् बिख्‌री है शमीम्-ए गुल्-ए रऽना ऐसे
मस्त् झोँका कोई शायद् उसे छूकर् गुज़्‌रा

गुल्-ए मग़्रूर् ! नज़र् डाल् तो एक् उस् की तरफ़्
नालः-ए बुल्बुल अगर्चॆः कोई कम्तर् गुज़्‌रा

ऽइश्क़् जो तुम्‌से किया रास्त् गुनह् था , यऽनी
तेरा ग़म् मेरे गुनाहोँ के बराबर् गुज़्‌रा

बह्र्-ए गिर्यः तो मिटे दाग़् फ़ज़ीहत् के , मगर्
किस् ने देखा जो अलम् दामन्-ए तर् पर् गुज़्‌रा

तुम् , कि पर्दः न उठाने की क़सम् खाते गए !
मैँ , कि कूचे से तेरे रोज़् , सितम्‌गर् , गुज़्‌रा

ऽउम्र्-ए कोताह् ! सर्-ए राह्-ए फ़ना क्योँ "रौशन्"
इक् सबुक्-रफ़्तः की मानन्द् गुज़र्‌कर् , गुज़्‌रा

---

वह्म् = imagination; suspicion.
ख़्व़ुश्-बू = fragrance, perfume.
मुऽअत्तर् = perfumed, fragrant.
हिज्र् = separation (from beloved); absence (of beloved).
तारीक् = dark, obscure.
तसव्वुर् = imagination; meditation.
मुनव्वर् = illuminated, enlightened; clear.
तिमिर् = darkness, obscurity.
पुर्-नूर् = full of light.
तमस् = (physical/moral) darkness, gloom.
शमीम् = perfume.
गुल्-ए रऽना = graceful/delicate rose.
मग़्रूर् = proud, arrogant.
नालः = lamentation; weeping.
अगर्चॆः = although.
कम्तर् = less; inferior.
रास्त् = honest, sincere; straight.
गुनह् = crime; guilt.
बह्र्-ए गिर्यः = on account of weeping/lamentation.
फ़ज़ीहत् = disgrace; stigma, stain. (Trivia: related to the मराठी word फजीती).
अलम् = anguish; grief.
दामन्-ए तर् = hem/skirt (of a garment) which is wet (through).
पर्दः = veil; (eye)lid; modesty; seclusion; mystery.
कूचः = lane, alley.
सितम्‌गर् = tyrant, oppressor.
ऽउम्र्-ए कोताह् = life cut short.
सर्-ए राह्-ए फ़ना = start of the path to extinction/annihilation.
सबुक् = light-footed; trivial; undignified; delicate.
रफ़्तः = departed; deceased; lost.
मानन्द् = like, resembling.

---